پرسشنامه شرم درونیشده (Internalized Shame Scale)
معرفی
پرسشنامه شرم درونیشده یکی از ابزارهای معتبر روانشناختی برای سنجش میزان تجربه هیجانی شرم و احساسات منفی مرتبط با خود است. این مقیاس نخستینبار توسط کوک (Cook, 1993) طراحی شد و به طور گسترده در پژوهشهای روانشناسی بالینی، سلامت روان و مطالعات شخصیت مورد استفاده قرار میگیرد.
شرم درونیشده نوعی تجربه هیجانی عمیق و خودارزیابانه است که با احساساتی مانند بیارزشی، حقارت، خودسرزنشی، بیکفایتی و احساس طردشدگی اجتماعی همراه است. این هیجان میتواند بر عزتنفس، روابط اجتماعی، سلامت روان و عملکرد فرد در موقعیتهای مختلف تأثیر قابل توجهی داشته باشد.
این پرسشنامه با ۳۰ گویه طراحی شده و به پژوهشگران و متخصصان حوزه روانشناسی کمک میکند تا میزان شرم درونی، احساس ناکافی بودن و نگرش فرد نسبت به خود را به صورت ساختارمند ارزیابی کنند. استفاده از این ابزار در پژوهشهای دانشگاهی، پایاننامهها و مطالعات بالینی بسیار رایج است.
تعریف مفهومی شرم درونیشده
شرم درونیشده به حالتی از تجربه هیجانی اشاره دارد که در آن فرد تصویری منفی، تحقیرآمیز و ناکافی از خود درونی میکند. در این حالت فرد نه تنها رفتار خود، بلکه کل هویت و ارزش شخصی خود را زیر سؤال میبرد.
افرادی که شرم درونیشده بالایی دارند معمولاً احساساتی مانند بیارزشی، نابسندگی، تنهایی، پوچی و ترس از ارزیابی منفی دیگران را تجربه میکنند. این وضعیت میتواند با مشکلاتی مانند اضطراب اجتماعی، افسردگی، کمرویی و کاهش عزتنفس مرتبط باشد.
ابعاد پرسشنامه
مقیاس شرم درونیشده دارای دو خردهمقیاس اصلی است:
-
کمرویی (Shame / Shyness)
این بعد به احساس حقارت، خودکمبینی، ترس از قضاوت دیگران و تجربه شرم در تعاملات اجتماعی اشاره دارد.
-
عزتنفس (Self-Esteem)
این بعد نگرش فرد نسبت به ارزشمندی و شایستگی خود را میسنجد و نشاندهنده میزان اعتماد فرد به تواناییها و ارزش شخصی خویش است.
روش نمرهگذاری پرسشنامه
این پرسشنامه دارای ۳۰ سؤال است که پاسخها بر اساس مقیاس پنج درجهای لیکرت نمرهگذاری میشوند:
- هرگز = 0
- خیلی کم = 1
- گاهی اوقات = 2
- اغلب = 3
- همیشه = 4
در این مقیاس مجموع نمرات نشاندهنده میزان شرم درونیشده فرد است.
- نمرات بالا نشاندهنده سطح بالاتر شرم درونیشده، احساس بیارزشی، نابسندگی، حقارت و تنهایی است.
- نمرات پایین بیانگر عزتنفس بیشتر، احساس ارزشمندی و نگرش مثبتتر نسبت به خود است.
برخی از گویهها دارای جهت مثبت هستند و در محاسبه نمره کل به صورت معکوس نمرهگذاری میشوند.
روایی پرسشنامه
روایی این ابزار در مطالعات مختلف مورد بررسی قرار گرفته است. پژوهشها نشان دادهاند که مقیاس شرم درونیشده دارای روایی سازه و روایی همگرا مناسب است و با متغیرهایی مانند اضطراب اجتماعی، خودانتقادی، افسردگی و ترس از شکست رابطه معناداری دارد.
در مطالعه انجامشده توسط رجبی و عباسی (1390) نیز این مقیاس برای بررسی رابطه خودانتقادی، اضطراب اجتماعی و ترس از شکست در دانشجویان مورد استفاده قرار گرفته و نتایج حاکی از اعتبار مناسب ابزار در جامعه ایرانی بوده است.
پایایی پرسشنامه
پایایی این مقیاس با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ در مطالعات مختلف گزارش شده است.
- کوک (1993) پایایی خردهمقیاسهای کمرویی و عزتنفس را به ترتیب 0.94 و 0.90 گزارش کرده است.
- در پژوهش رجبی و عباسی (1390) ضریب پایایی آلفای کرونباخ برای کل مقیاس 0.90، برای مردان 0.89 و برای زنان 0.91 به دست آمده است.
این مقادیر نشاندهنده همسانی درونی بسیار مطلوب و قابلیت اعتماد بالای پرسشنامه در سنجش شرم درونیشده هستند.