پرسشنامه مدیریت بحران
معرفی پرسشنامه :
پرسشنامه مدیریت بحران ابزاری پژوهشی برای سنجش میزان آمادگی و عملکرد سازمانها در مواجهه با بحرانها است. این پرسشنامه ابعاد مختلف مدیریت بحران را در سه مرحله قبل از بحران، حین بحران و پس از بحران مورد ارزیابی قرار میدهد و شاخصهایی مانند پیشبینی و شناسایی بحران، تشکیل تیم بحران، واکنش سریع، کنترل پیامدها، بازیابی و یادگیری از بحران را بررسی میکند. این ابزار در پژوهشهای حوزه مدیریت، مدیریت دولتی و مدیریت منابع انسانی برای تحلیل نحوه برنامهریزی، مقابله و بازگشت سازمان به شرایط عادی پس از بحران مورد استفاده قرار میگیرد.
ابعاد پرسشنامه :
مدیریت پیش از بحران (آمادگی و پیشگیری)
این بُعد میزان آمادگی سازمان برای مواجهه با بحرانهای احتمالی را میسنجد و بر برنامهریزی پیشگیرانه تمرکز دارد.
مؤلفهها:
- شناسایی و ارزیابی ریسکها
- پیشبینی و پایش نشانههای بحران
- تدوین برنامهها و سناریوهای بحران
- آموزش و توانمندسازی کارکنان
- تشکیل و سازماندهی تیم مدیریت بحران
- تأمین منابع و تجهیزات لازم
مدیریت حین بحران (واکنش و کنترل)
این بُعد به ارزیابی نحوه عملکرد سازمان در زمان وقوع بحران میپردازد و سرعت و اثربخشی اقدامات را بررسی میکند.
مؤلفهها:
- تصمیمگیری سریع و مؤثر
- هماهنگی و ارتباطات درونسازمانی
- اطلاعرسانی و مدیریت ارتباطات بیرونی
- کنترل خسارات و کاهش پیامدهای بحران
- رهبری و هدایت تیم بحران
- حفظ تداوم فعالیتهای حیاتی سازمان
مدیریت پس از بحران (بازسازی و یادگیری)
این بُعد میزان توانایی سازمان در بازگشت به شرایط عادی و بهرهگیری از تجربه بحران را میسنجد.
مؤلفهها:
- ارزیابی عملکرد پس از بحران
- بازسازی ساختارها و فرایندها
- حمایت از کارکنان و ذینفعان
- مستندسازی تجربیات و درسآموختهها
- اصلاح برنامهها و رویههای بحران
- ارتقای تابآوری سازمان در برابر بحرانهای آینده
ماهیت پرسشنامه :
ماهیت پرسشنامه به صورتی است که خبرگان پاسخدهنده آن هستند و چنین پرسشنامههایی مناسب تحلیلهای مقایسه زوجی مانند (AHP-ANP) میباشند. بنابراین روایی و پایایی آماری خیلی برای آنها مصداق ندارد. در برخی مطالعات نیز معیارهای اصلی مدیریت بحران به معیارهای قبل، حین و پس از بحران تقسیم شدهاند. برای نمونه سرافرازی در پایاننامه کارشناسی ارشد خود از مجموعه معیارها و زیرمعیارها و گزینههای زیر استفاده کرده است و با تکنیک مقایسه زوجی به تعیین اولویت عناصر پرداخته است.
جدول 1- معیارها، زیرمعیارها و گزینههای مدیریت بحران
|
خوشه
|
نماد
|
توضيح
|
|
معيارها
|
C1
|
مرحله قبل از بحران
|
|
C2
|
مرحله حين بحران
|
|
C3
|
مرحله پس از بحران
|
|
زيرمعيارها
|
C11
|
شناسائي علائم
|
|
C12
|
برنامهريزي بحران
|
|
C13
|
ايجاد تيم بحران
|
|
C21
|
شناسائي بحران
|
|
C22
|
واکنش سريع
|
|
C23
|
گردآوري اطلاعات
|
|
C24
|
کاهش پيامدهاي منفي بحران
|
|
C31
|
حذف پيامدهاي منفي
|
|
C32
|
اطمينان از امنيت
|
|
C33
|
يادگيري از بحران
|
|
گزينهها
|
M1
|
مدل فينک
|
|
M2
|
مدل پيرسون
|
|
M3
|
مدل گنزالس
|
|
M4
|
مدل بارنت
|