پرسشنامه مدیریت ذرهبینی
منبعشناسی و راهنمای
پرسشنامه مدیریت ذرهبینی (Micromanagement) توسط لمان و دلکچی (Lehman & Delkhachi, 2020) با هدف سنجش میزان گرایش مدیران به کنترل افراطی و نظارت بیش از حد بر کارکنان طراحی شده است. این ابزار یکی از پرسشنامههای معتبر در حوزه رفتار سازمانی و مدیریت منابع انسانی محسوب میشود و برای بررسی سبکهای مدیریتی، میزان استقلال کارکنان و نحوه نظارت مدیران در سازمانها مورد استفاده قرار میگیرد.
در پژوهشهای داخلی نیز از این پرسشنامه استفاده شده است. برای مثال داوری و همکاران (1399) در مطالعات خود از این ابزار بهره بردهاند و نتایج قابل قبولی از نظر اعتبار و پایایی گزارش کردهاند.
این پرسشنامه شامل 27 گویه است که در قالب چهار بعد اصلی طراحی شده و جنبههای مختلف مدیریت کنترلگرایانه در محیط کار را مورد سنجش قرار میدهد.
ابعاد پرسشنامه
پرسشنامه مدیریت ذرهبینی از چهار بعد اصلی تشکیل شده است که هر یک جنبهای از رفتارهای مدیریتی کنترلگرایانه را اندازهگیری میکند.
1. خودمحوربودن مدیر
این بعد به میزان تمرکز مدیر بر دیدگاهها، تصمیمات و روشهای شخصی خود اشاره دارد. در این حالت مدیر تمایل دارد تصمیمگیریها را شخصاً انجام دهد و کمتر به نظرات کارکنان توجه کند. چنین مدیری معمولاً ترجیح میدهد تمامی امور بر اساس دیدگاه و کنترل مستقیم او انجام شود.
2. عدم مدیریت زمان
این بعد نشاندهنده ضعف مدیر در برنامهریزی و مدیریت زمان است که باعث میشود مدیر برای جبران این ضعف، به کنترل و پیگیری مداوم کارهای کارکنان روی آورد. در چنین شرایطی مدیر به جای تفویض اختیار مؤثر، در جزئیات فعالیتها دخالت میکند.
3. گزارشگیری بیش از حد
در این بعد مدیر به طور مداوم از کارکنان درخواست گزارش، توضیح یا ارائه اطلاعات درباره روند انجام کارها میکند. درخواست گزارشهای متعدد و غیرضروری میتواند باعث افزایش فشار کاری و کاهش تمرکز کارکنان بر انجام وظایف اصلی شود.
4. کنترل بیش از حد
این بعد بیانگر نظارت شدید و مستقیم مدیر بر عملکرد کارکنان است. مدیرانی که در این بعد نمره بالایی دارند، تمایل دارند تمامی مراحل انجام کار را بررسی کنند و به کارکنان استقلال کافی در تصمیمگیری و انجام وظایف نمیدهند.
روایی و پایایی پرسشنامه
برای بررسی روایی سازه پرسشنامه، لمان و دلکچی (2020) از تحلیل عاملی تأییدی (CFA) استفاده کردند. نتایج نشان داد که ساختار چهارعاملی پرسشنامه از برازش مطلوبی برخوردار است و گویهها به خوبی ابعاد مورد نظر را اندازهگیری میکنند.
برای سنجش پایایی ابزار نیز از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شده است. ضرایب پایایی برای ابعاد مختلف به شرح زیر گزارش شده است:
- خودمحوربودن: 0.958
- عدم مدیریت زمان: 0.831
- گزارشگیری بیش از حد: 0.776
- کنترل بیش از حد: 0.743
این ضرایب نشان میدهند که پرسشنامه از همسانی درونی مطلوب برخوردار است و برای استفاده در پژوهشهای مدیریتی و سازمانی مناسب است.
جدول توزیع سوالات پرسشنامه
متغیر: مدیریت ذرهبینی
بعد | شماره سوالات | آلفای کرونباخ
خودمحوربودن | 1 تا 15 | 0.958
عدم مدیریت زمان | 16 تا 20 | 0.831
گزارشگیری بیش از حد | 21 تا 24 | 0.776
کنترل بیش از حد | 25 تا 27 | 0.743
تعریف مفهومی مدیریت ذرهبینی
مدیریت ذرهبینی (Micromanagement)
نوعی سبک مدیریتی است که در آن مدیر یا سرپرست به طور مداوم و بیش از حد در جزئیات فعالیتهای کارکنان دخالت میکند و نظارت سختگیرانهای بر نحوه انجام وظایف اعمال میکند. در این سبک مدیریتی، مدیر تمایل دارد تمامی مراحل انجام کار را به صورت مستقیم کنترل کند و کمتر به کارکنان استقلال و اختیار تصمیمگیری بدهد.
این نوع مدیریت معمولاً به عنوان یکی از ضعفهای مدیریتی شناخته میشود؛ زیرا تمرکز بیش از حد بر جزئیات میتواند باعث کاهش اعتماد سازمانی، کاهش انگیزه کارکنان، افزایش استرس شغلی و کاهش خلاقیت در محیط کار شود.
تعریف عملیاتی متغیر
در این پژوهش، مدیریت ذرهبینی با استفاده از پرسشنامه لمان و دلکچی (2020) اندازهگیری میشود. این ابزار شامل 27 گویه در چهار بعد اصلی است و پاسخدهندگان باید میزان موافقت خود با هر عبارت را بر اساس مقیاس پنجدرجهای لیکرت مشخص کنند.
امتیاز هر بعد از طریق میانگین نمرات گویههای مربوط به همان بعد محاسبه میشود و در نهایت میتوان میانگین کل گویهها را به عنوان نمره کلی مدیریت ذرهبینی در نظر گرفت.
روش نمرهگذاری پرسشنامه
در این پرسشنامه از طیف پنج درجهای لیکرت استفاده شده است:
- کاملاً مخالفم = 1
- مخالفم = 2
- نظری ندارم = 3
- موافقم = 4
- کاملاً موافقم = 5
برای محاسبه امتیاز هر بعد، میانگین نمرات سوالات مربوط به آن بعد محاسبه میشود. همچنین نمره کلی پرسشنامه از طریق میانگین تمام 27 گویه قابل محاسبه است.
شیوه تفسیر نتایج پرسشنامه
با توجه به اینکه امتیازها به صورت میانگین محاسبه میشوند، دامنه نمرات هر بعد و نمره کل بین 1 تا 5 خواهد بود. برای تفسیر نتایج میتوان از معیار زیر استفاده کرد:
- 1 تا 2.33 : سطح پایین مدیریت ذرهبینی
- 2.34 تا 3.66 : سطح متوسط مدیریت ذرهبینی
- 3.67 تا 5 : سطح بالا مدیریت ذرهبینی
در صورتی که میانگین نمرات بیشتر از 3 باشد، نشاندهنده سطح بالاتر مدیریت ذرهبینی در سازمان است. همچنین برای بررسی معناداری نتایج در پژوهشهای آماری میتوان از آزمون t تکنمونهای با مقدار مبنا 3 استفاده کرد.