پرسشنامه رفتار منطقی شُرکی و وایتمن (1997)
معرفی پرسشنامه :
پرسشنامه رفتار منطقی (Rational Behavior Inventory) که توسط شرکی و وایتمن در سال 1997 طراحی شده است، ابزاری استاندارد در حوزه روانشناسی برای سنجش باورها و رفتارهای منطقی و غیرمنطقی افراد است. این پرسشنامه شامل 37 گویه با مقیاس پنجدرجهای لیکرت از «کاملاً موافق» تا «کاملاً مخالف» بوده و 11 بعد مختلف از جمله فاجعهپنداری، کمالگرایی، نیاز به تأیید، بزرگنمایی بدشانسی، گناه و تنبیه، استقلال، مراقبت و کمک، اجتناب و نگرش به دیگران را ارزیابی میکند. هدف این ابزار بررسی الگوهای فکری و شناختی افراد در مواجهه با موقعیتهای مختلف زندگی و شناسایی میزان گرایش آنان به باورهای منطقی یا غیرمنطقی است.
ابعاد پرسشنامه :
این پرسشنامه دارای 11 بعد می باشد که شماره گویه های مربوط به هر کدام از این ابعاد به قرار زیر است:
بزرگنمایی بدشانسی:
سوالات 35، 26، 23 و 30
فاجعه پنداری:
سوالات 6، 25 و 11
کمالگرایی/شرم:
سوالات 27، 33، 28، 16، 14 و 29
گناه/تنبیه:
سوالات 32، 8، 3 و 31
پذیرش استقلال:
سوالات 24 و 36
نیاز به تأیید:
سوالات 19، 34، 17 و 4
مراقبت و کمک:
سوالات 1، 2 و 9
اجبار/اجتناب:
سوالات 5 و 21
سرکشی:
سوال 12
خودنمایی :
سوالات 15 و 20
نگاه منفی به دیگران:
سوالات 13 و 18
شیوه نمره گذاری :
شیوه نمرهگذاری پرسشنامه رفتار منطقی شرکی و وایتمن (RBI) بر اساس طیف پنجدرجهای لیکرت انجام میشود که برای گزینههای «کاملاً موافق»، «موافق»، «بدون نظر»، «مخالف» و «کاملاً مخالف» به ترتیب امتیازهای 5، 4، 3، 2 و 1 در نظر گرفته میشود. نمره هر بعد از طریق جمع امتیاز گویههای مربوط به همان بعد محاسبه میگردد و در نهایت با جمع کل امتیازها میتوان میزان گرایش فرد به باورها و رفتارهای منطقی یا غیرمنطقی را ارزیابی کرد؛ بهگونهای که امتیاز بالاتر نشاندهنده شدت بیشتر باورها یا گرایشهای مورد سنجش در پرسشنامه است.
روایی و پایایی :
این پرسشنامه یکی از پرسشنامه های استاندراد در زمینه ارزیابی رفتار منطقی است. با این حال در پژوهش رشیدی و علوی (1384) با نظر خواهی از اساتید مربوطه روایی پرسشنامه مورد تأیید قرار گرفت همچنین پایایی پرسشنامه با آلفای کرونباخ مورد بررسی قرار گرفت و مقدار 0.75 برای آن بدست آمد.