پرسشنامه استاندارد هوش هیجانی شات (1998)

پرسشنامه هوش هیجانی شات 

معرفی پرسشنامه :

این پرسشنامه توسط شات و همکاران در سال 1998 براساس مدل نظری هوش هیجانی سالووی و مایر (1990) و برای سنجش هوش هیجانی نوجوانان ساخته شده است. شات و همکاران با استفاده از تحلیل عامل و تحلیل مولفه های اصلی پاسخ 316 آزمودنی به 62 ماده و مقیاسی که بر مبنای این مدل ساخته بودند چهار عامل به دست آوردند عامل اول(پرسشنامه حاضر) شامل 32 ماده و دارای ارزش ویژه 79/10 بود و عامل دوم تا چهارم به ترتیب ارزش 58/3، 90/2، 53/2 را نشان دادند. 33 ماده ای که در عامل اول قرار گرفتند، نشان دهنده مدل مفهومی سالووی و مایر (1990) از هوش هیجانی بودند.

• مولفه های پرسشنامه:

در مجموع این 33 ماده، سه طبقه مشاهده شد: ارزیابی و ابراز هیجان دارای 13 ماده (مانند فکر می کنم درک پیام های غیرگفتاری دیگران مشکل است). تنظیم هیجان دارای 10 ماده (مثل من به دنبال فعالیت هایی هستم که مرا خوشحال می کنند).

 بهره برداری از هیجان دارای 10 ماده (مانند زمانی که تغییری در حالت هیجانی خود احساس می کنم، دوست دارم به ایده های نو دست پیدا کنم).

علاوه بر این خرده مولفه های هر طبقه نیز مشخص گردید، مانند تنظیم هیجان در خود و دیگران طبقه بندی می شد. قدرت عامل اول و اصل صرفه جویی مفهومی مواد این عامل، منجر به انتخاب 33 ماده برای تهیه مقیاس نهایی شد. عواملی که در این آزمون می سنجد به شرح زیر است:

عامل اول:

 تنظیم هیجان به معنای توانایی مواجهه سازگارانه با هیجانات مخالف یا منفی با استفاده از شیوه های خودتنظیمی که شدت یا طول مدت حالات چنین هیجاناتی را بهبود بخشیده و نیز قابلیت ایجاد شرایط لذت بخش برای سایر افراد و پنهان کردن هیجانات منفی خود به منظور اجتناب از آسیب رساندن به احساسات شخصی دیگران را در بر می گیرد.

عامل دوم: 

ارزیابی و ابزار هیجان به مفهوم توانایی تشخیص و فهم هیجانات خویشتن و سایر افراد براساس سرنخ های موقعیتی و بیانی که معانی هیجانی آن ها با توافق فرهنگی همراه است.

عامل سوم:

 بهره برداری از هیجان که شامل توانایی استفاده از اطلاعات هیجانی در تفکر، عمل و مسأله گشایی است (سالووی و مایر، 1990).

• شیوه نمره گذاری :

برای نمره گذاری پرسشنامه باید از مقیاس لیکرت 5 درجه ای استفاده کنید. به گزینه های کاملاً نادرست= نمره1، نادرست=2، تاحدی درست=3، درست=4 و گزینه کاملاً درست=5 بدهید. سپس به جمع نمرات عبارت پرداخته و نمره های هر زیر مقیاس (عامل) را بطور جداگانه حساب کنید. مجموع نمرات فرد در هر چهار خرده مقیاس، نمره هوش هیجانی کل آزمودنی را تشکیل خواهد داد.

توجه: عبارات 5، 28 و 33 به صورت معکوس نمره گذاری می شود (کاملاً نادرست=5 تا کاملاً درست=1)

• تحلیل ( تفسیر) بر اساس میزان نمره پرسشنامه :

بر اساس این روش از تحلیل شما نمره­های به دست آمده را  جمع کرده و سپس بر اساس جدول زیر قضاوت کنید.توجه داشته باشید میزان امتیاز های زیر برای یک پرسشنامه است در صورتی که به طور مثال شما 10 پرسشنامه داشته باشید باید امتیاز های زیر را ضربدر 10 کنید

مثال: حد پایین نمرات پرسشنامه به طریق زیر بدست آمده است

تعداد سوالات پرسشنامه 1 = حد پایین نمره

الف. چنانچه نمره محاسبه شده بین 33 تا 66 باشد، نشانه هوش هیجانی در فرد در حد پایین می باشد.

ب. چنانچه نمره محاسبه شده بین 66تا 100 باشد، هوش هیجانی  در فرد متوسط می باشد.

ج. چنانچه نمره محاسبه شده 100 به بالا باشد، هوش هیجانی در فرد بالا  می باشد.

• روایی و پایایی پرسشنامه:

بررسی سیاروچی و دین (2000، به نقل از خسروجاوید، 1381) بر روی نوجوانان 13 تا 15 ساله پایایی کلی a=0/84 و برای خرده مقیاس های آن یعنی ارزیابی و ابراز هیجان، تنظیم هیجان و بهره برداری از هیجان به ترتیب a=0/55,a=0/66,a=0/76 را نشان داد.

در پژوهش شات و همکاران (1998) افرادی که نمره بالا در این مقیاس داشتند. گرایش به نمره پایین در عاطفه منفی و نمره بالا در هیجان مثبت (برونگرایی، گشاده خویی و همدلی) نشان دادند همچنین نمره بالا در مقیاس موردنظر با آلکسی تایمی پایین (یعنی حالتی که ارتباط آن با نقص در هوش هیجانی مکرراً مشاهده شده است) همبستگی نشان داد. این آزمون همچنین برای پیش بینی موفقیت تحصیلی مفید بوده است. (همان منبع). این نتایج به عنوان شواهدی مبنی بر اعتبار ملاکی این آزمون در نظر گرفته شدند.

در ایران هنجاریابی این آزمون به وسیله خسرو جاوید (1381) صورت گرفته است. خسرو جاوید پژوهش خود را بر روی 234 دانش آموز دختر و پسر مقطع راهنمایی شهر تهران و با اجرای فرم 33 ماده ای این مقیاس به انجام رسانید. پایایی مقیاس هوش هیجانی کل بر مبنای آلفای درونی 81/0 بدست آمد. تحلیل عامل مقیاس با استفاده از روش تحلیل مولفه های اصلی، سه عامل تنظیم هیجان (آلفای 81/0)، ارزیابی و ابراز هیجان(الفای 67/0) و بهره برداری از هیجان (آلفای 50/0) را نشان داد. هوش هیجانی کل در این پژوهش با سه مقیاس خود به ترتیب 80/، 74/0 و 69/0 همبستگی نشان داد که همگی در سطح (p<0/01) معنادار بودند.

همچنین نتایج این پژوهش بیانگر همبستگی منفی و معنادار هوش هیجانی با متغیرهای ملاک نظیر آلکسی تایمی، افسردگی و حالت اضطراب بود که در این مساله نشان دهنده اعتبار ملاکی این آزمون است.

لازم به یادآوری است که این آزمون فقط برای سنین نوجوانی (شات و همکاران، 1998) در مقاله خود طیف سنی خاصی را به طور دقیق مشخص نکرده و فقط کلمه نوجوانی را به کار برده اند، اما از آنجایی که در متون روان شناسی سنین نوجوانی معمولاً به سنین 11، 12 سالگی تا 19 سالگی گفته می شود، طیف سنی احتمالی کاربرد این آزمون در کشور ما دانش آموزان مقطع راهنمایی و دبیرستان است) در نظر گرفته شده است، در حالی که فرم فعلی پرسشنامه مشهور بار – ان که ترجمه فارسی آن هم موجود است، فقط برای افراد 16 سال و بالاتر که 6 کلاس سواد دارند قابل استفاده است(دهشیری، 1382).