پرسشنامه شفقت به خود ریس (Self‑Compassion Scale – Short Form)
معرفی
پرسشنامه شفقت به خود یکی از ابزارهای معتبر برای سنجش میزان نگرش مهربانانه و پذیرشگرایانه افراد نسبت به خود در مواجهه با شکستها، ناکامیها و تجارب دشوار زندگی است. فرم کوتاه این مقیاس توسط ریس و همکاران (Raes et al., 2011) طراحی شده و شامل ۱۲ گویه است که به منظور ارزیابی شش بعد اساسی شفقت به خود تدوین شدهاند.
این پرسشنامه به پژوهشگران و متخصصان حوزه روانشناسی کمک میکند تا نحوه برخورد افراد با اشتباهات، شکستها و احساسات منفی را بررسی کنند. مقیاس شفقت به خود به طور گسترده در پژوهشهای روانشناسی مثبتگرا، سلامت روان، درمانهای مبتنی بر پذیرش و ذهنآگاهی و مطالعات مربوط به تابآوری و خودپذیری مورد استفاده قرار میگیرد.
تعریف مفهومی شفقت به خود
شفقت به خود (Self‑Compassion) به توانایی فرد در برخوردی مهربانانه، پذیرنده و غیرقضاوتی با خود در زمان تجربه رنج، شکست یا ناکامی اشاره دارد. در این حالت فرد به جای سرزنش شدید خود، با درک، همدلی و پذیرش به احساسات و محدودیتهای خود نگاه میکند.
این مفهوم شامل سه مؤلفه اساسی است:
- مهربانی با خود در برابر خودانتقادی
- احساس اشتراک انسانی در برابر احساس انزوا
- ذهنآگاهی در برابر همانندسازی افراطی با هیجانات منفی
افرادی که سطح بالاتری از شفقت به خود دارند، معمولاً سلامت روان بهتر، اضطراب و افسردگی کمتر، عزتنفس بالاتر و تابآوری بیشتری در مواجهه با مشکلات زندگی نشان میدهند.
ابعاد پرسشنامه شفقت به خود
فرم کوتاه این مقیاس شامل شش خردهمقیاس است که هر کدام با دو سؤال اندازهگیری میشوند:
1. مهربانی به خود (Self‑Kindness)
نشاندهنده رفتار مهربانانه، حمایتگرانه و پذیرنده فرد نسبت به خود در زمان شکست یا ناراحتی است.
سؤالات: ۲ و ۶
2. قضاوت کردن خود (Self‑Judgment)
بیانگر میزان سرزنش، انتقاد و سختگیری فرد نسبت به خود در شرایط دشوار است.
سؤالات: ۱۱ و ۱۲
3. تجارب مشترک انسانی (Common Humanity)
به درک این موضوع اشاره دارد که شکستها و مشکلات بخشی طبیعی از تجربه انسانی هستند و همه افراد آنها را تجربه میکنند.
سؤالات: ۵ و ۱۰
4. انزوا (Isolation)
احساس تنهایی و جداافتادگی فرد در مواجهه با مشکلات و شکستها را نشان میدهد.
سؤالات: ۴ و ۸
5. ذهنآگاهی (Mindfulness)
توانایی حفظ تعادل هیجانی و آگاهی نسبت به احساسات بدون اغراق یا سرکوب آنها را میسنجد.
سؤالات: ۳ و ۷
6. همانندسازی افراطی (Over‑Identification)
نشاندهنده درگیر شدن بیش از حد با هیجانات منفی و تمرکز افراطی بر شکستها و اشتباهات است.
سؤالات: ۱ و ۹
روش نمرهگذاری پرسشنامه
این پرسشنامه دارای ۱۲ سؤال است که بر اساس مقیاس لیکرت ۵ درجهای نمرهگذاری میشوند:
- تقریباً هرگز = ۱
- به ندرت = ۲
- نظری ندارم = ۳
- اکثر اوقات = ۴
- تقریباً همیشه = ۵
در این مقیاس نمره بالاتر نشاندهنده سطح بالاتر شفقت به خود است.
برخی از گویهها به صورت معکوس نمرهگذاری میشوند. گویههای معکوس عبارتاند از:
۱، ۴، ۸، ۹، ۱۱ و ۱۲
برای محاسبه نمره کل، ابتدا گویههای معکوس اصلاح شده و سپس مجموع یا میانگین نمرات همه گویهها محاسبه میشود. نمره بالاتر نشاندهنده سطح بالاتر مهربانی با خود، پذیرش هیجانی و نگرش مثبت نسبت به خود است.
روایی و پایایی
روایی پرسشنامه
مطالعات مختلف نشان دادهاند که فرم کوتاه مقیاس شفقت به خود از روایی سازه، روایی همگرا و روایی همزمان مطلوبی برخوردار است.
در پژوهش شهبازی و همکاران (۱۳۹۴) نیز نتایج نشان داد که این ابزار دارای اعتبار مناسب در جامعه ایرانی بوده و با متغیرهایی مانند سلامت روان، اضطراب و سازگاری روانشناختی رابطه معناداری دارد.
پایایی پرسشنامه
پایایی این مقیاس با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ مورد بررسی قرار گرفته است.
در پژوهش شهبازی و همکاران (۱۳۹۴) ضریب آلفای کرونباخ برای نمره کل مقیاس ۰٫۹۱ گزارش شده است که نشاندهنده همسانی درونی بسیار مطلوب پرسشنامه است.
همچنین ضرایب آلفای کرونباخ برای خردهمقیاسها به شرح زیر گزارش شده است:
- مهربانی به خود: ۰٫۸۳
- قضاوت کردن خود: ۰٫۸۷
- تجارب مشترک انسانی: ۰٫۹۱
- انزوا: ۰٫۸۸
- ذهنآگاهی: ۰٫۹۲
- همانندسازی افراطی: ۰٫۷۷
این نتایج نشان میدهد که پرسشنامه شفقت به خود از پایایی و اعتبار مناسبی برای استفاده در پژوهشهای روانشناسی و علوم رفتاری برخوردار است.